بازخوانی سند صورت جمع و خرج به خط سیاق در عصر مظفر الدینشاه قاجار

نوشته‌های تازه

بازخوانی سند صورت جمع و خرج به خط سیاق در عصر مظفر الدینشاه قاجار

1316 ﻫ . ق

                                                                                                                                                                             اسدالله عبدلی آشتیانی

                                                                                                                                                                                   ( (سند پژوه )

مقدمه :

      سند پیش رو صورت جمع و خرج ( بودجه )جناب میرزا محمد خان تحویل دار است که به مدت یکماه از 6 شهر جمادی الاول لغایت 6 شهر جمادی الثانی 1316 ﻫ . ق که در عصر مظفرالدینشاه قاجار تنظیم گردیده است . و مربوط به چند شهر از خطه آذربایجان است .

     رقم اصلی حساب ( ام الحساب ) آن 26 هزار و 5 تومان و 1780 دینار است که به خط سیاق تحریر گردیده است مهمترین سرفصلهای آن به قرار ذیل است :

خوی / سلماس / ارومیه / سراب / مراغه / ساوجبلاغ / کنار رود ارس / گمرک / / دکاکین گمرک / مقرری رئیس / بابت کشتی ارومیه  گمرک / مستمری رحیم بیک / بروات صراف / عوض خالصجات / مصارف اعوانی / ظفرالسلطنه / قبوض / ورثه    فخرا الضیاء و… تنظیم و به اجرا گذاشته شده است .

———————-

     صورت جمع و خرج 1 جناب مقرب الحضره میرزا محمد خان تحویل دار 2 بابت برج میزان 3 هذه السنه ایت ئیل 4 بتاریخ 6 شهر جمادی 5 الاول لغایت 6 شهر جمادی الثانی 1316 .

( المقرر :)    26 هزار و 5 تومان و 1780 دینار .

[دفعه :]  از بابت باقی برج سنبله ؛    1085  تومان و 3955دینار .

[دفعه : ] از بابت برج میزان ؛  24 هزار و 919 تومان  و 7825 دینار

بابت گمرک و غیره ؛       16 هزارو 490 تومان و 7200 دینار

[گمرک : ] :         14 هزارو 773 تومان و 6500 دینار

بابت گمرک: 14 هزار و 252 تومان و 250 دینار ( روزانه 4657 تومان و 1750 دینار ، گمرک: 9594 تومان و

                    8500 دینار

 ( بابت : ) مرقومه برای برات تیول 6 :  521 تومان و 6250 دینار .

از بابت بار داخله :481 تومان و 5 قران ، از بابت بار خارجه : 40 تومان و 1250 دینار ) .

[ دفعه : ] 1717 تومان و 700 دینار : بابت بار موجودی برج میزان که در عقرب از تاریخ 7 شهر جمادی الثانی لغایت 13 داده شده 1560 تومان و 5700 دینار : ( 7 [ جمادی الثانی ] : 515 تومان و 3950 دینار ؛ 8             [ جمادی الثانی ] : 103 بار : 773 تومان و 5750 دینار ؛ 9 3 بار [ جمادی الثانی ] 5 تومان ؛ 1875 دینار ؛ 12   [ جمادی الثانی ] 28 بار شد : 130 تومان و 8500 دینار ؛ 13 [ جمادی الثانی ] 27 بار شد : 135 تومان و 6075 دینار ؛ از بابت برات تیول مقسوم خانه : 156 تومان و 5 قران .

———————————

از بابت اجارات جزو و غیره : 8429 تومان و 225 دینار ( از بابت [خان / فرمان ] وثوق الدواب 7 و غیره : 853 تومان و 3750 دینار ( کسر : ) 173 و 7600 دینار و غیره ، 853 تومان و 7750 دینار (کسر) 173 تومان و 7600 دینار : ( مواجب افراد : 103 تومان و 3550 دینار ، مخارج : 18تومان و 250 دینار ؛ اجاره تخفیف از بابت یکروزه برات روز جزو برج سنبله و 31 برج میزان 38 تومان و 8800 دینار ؛ 13 تومان و 5 قران : ( کرایه سوق الدواب 12 تومان و 5 قران ، مستمری میرزا علی اکبر یک تومان )

[ دفعه ] خوی و سلماس : 2989 تومان و 8375 دینار : ( 23 جمادی الاول 500 تومان ، دویم جمادی الثانی 167 تومان و 5800 دینار ، 23 جمادی الاول 248 تومان و 6750 دینار ، 7 جمادی الثانی 371 تومان و 4325 دینار ، دریافتی از رضای پیشکار بابت بارتجار : 500 تومان ، 13 جمادی الثانی از بابت [برج ]             ( حمل/ جدی ) 343 تومان و 5650 دینار ، ایضا” از بابت  سلماس : 858 تومان و 5850 دینار ).

[ دفعه ] بابت کنار ارس :  579 تومان و 9500 دینار : ( 16 جمادی الاول ) 24 تومان و 8 قران ، 19                 [ جمادی الاول : ] 99 تومان و 500 دینار ، 22 [ جمادی الاول : ] 100 تومان ، 28 [ جمادی الاول :] 76 تومان ، 5 جمادی الثانی: 100 تومان و 300 دینار ، 6 [ جمادی الثانی : ]80 تومان ، 12 [ جمادی الثانی : ] 100      تومان – بیاض 8 [ سفید / خالی ] .

( تتمه : )     680 تومان و 150 دینار

( دفعه : )628 تومان و 600 دینار : از بابت جواز : تیول ؛13 جمادی الثانی 288 تومان و 600 دینار ، قسط دو ماهه برج اسد و برج سنبله بقرار 340 تومان ، جنس و متاع  238 تومان : 26 جمادی الاول 20 تومان ، 14 جمادی الثانی 138 تومان ، 12 [ جمادی الثانی : ] 80 تومان – 296 تومان و 7 قران ( از بابت کشتی ارومیه 116 تومان و 7 قران ، خدا آفرین 180  تومان ).

سراب و مراغه : 1000 تومان : ( 18 جمادی الاول 500 تومان ، 9جمادل الثانی 500 تومان ) – ساوجبلاغ 2000 تومان : ( 26 جمادی الاول 1000 تومان ، 11 جمادی الثانی 1000 تومان ) – 16 تومان و 5 قران  : ( خلاصه بازار 10 تومان و 5 قران ( کسر 10 : ) مستمری رحیم بک 6 تومان ( تتمه : ) 4 تومان و 5 قران ، دکاکین گمرک : 12 تومان

——————

25 هزار و 310 تومان و 6750 دینار

 ( دفعه : ) دیوانی 22 هزار و 507 تومان و 3710 دینار .

از ( بابت  ) : 17 هزار و 500 تومان

( دفعه : ) 28 جمادی الاول در وجه مشهدی محمد تقی از بابت برات11  [عبدالله / میرابراهیم ]صراف 7000 تومان ، 19 [ جمادی الاول : ] در وجه ایضا” [ در وجه حاجی عبدالله صراف ] 3500 تومان ، 14 جمادی الثانی در وجه ایضا” [ دروجه حاجی عبدالله صراف 2000 تومان ، 14 [جمادی الثانی ] ایضا” در وجه حاجی فرج صراف از بابت برات 5000 هزار تومان .

( دفعه : )  بموجب حوالات [حوالجات ] طهران 4048 تومان و 9250 دینار : ( در وجه کارگزاران آستان  مبارک از بابت قبوض وجوه خالصه 3748 تومان و 9250 دینار ؛ مقرری رئیس کنسول بابت شهر        جمادی الاول 250 تومان ؛ از بابت مواجب سند ماضیه میرزا یوسف خان 150 تومان . ( المقرر : )50 تومان ؛ ندارد [ خالی ، بیاض ]

از ( بابت : )حوالات وزیر مالیه 1358 تومان و 7500 دینار :

( دفعه : )1242 تومان ( المقرر : )ظفرالسلطنه در وجه او از بابت مصارف اقوالی 600 تومان ؛ مقرری 12 عمادالحرم 2617 تومان و 9976 دینار .

( المقرر : )600 تومان ؛ مواجب 13 میرزا باقرخان ورثه فخر اطباء 42 تومان .

( دفعه : )116 تومان و 7500 دینار : مقرری صبیه حاجی اسماعیل میرزا از بابت برج میزان 16 تومان ؛ مواجب میرزا زین العابدین 242 تومان و 5 قران .

( المقرر: )78 تومان و 7500 دینار ؛ مواجب میرزا عبدالحسین نبی  [ بیاضی ] نقد 22 تومان .

———————————

( دفعه : ) از بابت شخصی 2403 تومان : ( در وجه مشهدی میرتقی صراف از بابت شخصی 200 تومان ؛ قیمت تمبر پستخانه 5 تومان ؛ در وجه میرزا نعمت الله 125 تومان : ( 30 تومان ، 20 تومان ، 25 تومان ، 30 تومان ، 20 تومان ، ندارد [ بیاض یا سفید ] ، در وجه مشهدی محمد آقا آدم حاجی فرج صراف پانزده ماهه 7 تومان ؛ قیمت فشنگ در وجه درویش بیک 35 تومان ؛ در وجه میرزا علی محمد بابت قیمت جو 231 تومان : ( 10 جمادی الاول 2 خروار و 21 من ، ایضا” 20 خروار المقرر 210 تومان .

 ( تتمه : ) 694 تومان و 5030 دینار

پاورقی :

  1. 1.        صورت جمع و خرج : بودجه ، کتابچه ، جمع و خرج ولایات و ایالات و یاکشور .
  2. 2.       تحویل دار ( ارباب التحاویل و ارباب التحاصیل : ) که منظور ؛ تحویلداران و تحصیل داران است هرچه از نقد و جنس در وجهی موجوده محول احدی سازند به جهت اخراجات و عوارضات آن را تحویل گویند. شعب آن صاحب جمعان و سایر جماعت می باشد و تحویل دار کل در حساب اموالی که در بیوتات ، تحویل داران جزء دوایر مختلف و صاحب منصبان داده می شد . و تحویل دار بر آن نظارت می کرده است . ارباب التحاصیل : محطلان مالیات بلده و بلوکات و توابع می باشند کسانی که بعنوان تحصیل دار وجه و عواید را از مستأجرین و غیره می گرفته اند و آن حساب را در زیر عنوان مفرده ثبت می کرده و حتی خرج مخارج مهم که در همانجا انجام می شده بازگردانده وزیر عنوان من ذالک ثبت می کردند.
  3. 3.      اسامی ماههای ایرانی و برابر با 1. فروردین = حمل ، 2. اردیبهشت =ثور ، 3. خرداد = جوزا ، 4. تیر = سرطان ،        5. مرداد = اسد ، 6. شهریور = سنبله ، 7. مهر = میزان ، 8. آبان = عقرب ، 9. آذر = قوس ، 10. دی = جدی ،             11 . بهمن = دلو ، 12. اسفند = حوت 12..
  4. 4.       اسامی ماههای ترکی مغولی : 1. سیچقان ئیل = موش ، 2. اودئیل = گاو ، 3. بارس ئیل = پلنگ ، 4. توشقان ئیل = خرگوش ، 5. لوئی ئیل = نهنگ ، 6. ئیلان ئیل = مار ، 7. یونت ئیل = اسب ، 8. قوی ئیل = گوسفند ،                         9.  ی بیچی ئیل = میمون ، تخاقوی ئیل = مرغ ، 11. ایت ئیل = سگ ، 12. تنگوزئیل = خوک .
  5. 5.      اسامی ماههای اسلامی : 1. محرم ، 2. صفر ، 3. ربیع الاول ، 4. ربیع الثانی ، 5. جمادی الاول ، 6. جمادی الثانی ، 7.رجب ، 8. شعبان ، 9. رمضان ، 10. شوال ، 11. ذی العقده ، 12. ذی الحجه .
  6. 6.       تیول : آنچه ازدهات و مزارع به کسی از اهل خدمت یا اهل دعا واگذارند که مطالبه دیوان نباشد .
  7. 7.      دواب : مسئول اصطبل و طویله و اسبان و چهارپایان .
  8. 8.      جایی که چیزی نوشته نشده ، سفید مانده ، پاک .
  9. 9.       حاصل جمع / نتیجه .
  10. 10.     منه /کم شود / کسر شود .
  11. 11.     برات نوعی سند مالی است همانند سند فرد که ملاک داد و ستد بوده است . و معمولا” به حواله گفته می شده است که برای وصول مبلغی از درآمد مقرر دولت و حکومت که به منابع مشخص یا شخصی معین صادر شده باشد .
  12. 12.    مقرری : آنچه در وجه عمل یا چاکران برقرار داشته باشند در وجه عمل یا عمله ای که این کار را انجام دهند .
  13. 13.   مواجب : آنچه در سایر نوکر برقرار باشد که به نوکر سپاهی علاوه بر ملبوس و جیره و تدارکات دهند .

  در پایان یادآور می شوم از استاد محسن روستایی که در بازخوانی و اصطلاحات راهنمایی های ارزنده فرموده سپاس گذارم و همیشه خود را رهین منت ایشان می دانم .

اسدالله عبدلی آشتیانی

سند صورت جمع و خرج به خط سیاق در عصر مظفر الدینشاه قاجار

سند صورت جمع و خرج به خط سیاق در عصر مظفر الدینشاه قاجار

۱۳٩۱/٤/٢٢ساعت ٤:٠۱ ‎ب.ظ توسط اسدالله عبدلی آشتیانی ن